कोजागरी (कोजागिरी) पौर्णिमा म्हणजे आश्विन पौर्णिमा. 2026 मध्ये ती रविवार, 25 ऑक्टोबर रोजी आहे. पौर्णिमा तिथी 25 ऑक्टोबरला सकाळी 11:57 वाजता सुरू होऊन 26 ऑक्टोबरला सकाळी 9:42 वाजता संपते, म्हणून मध्यरात्रीची पौर्णिमा 25 ऑक्टोबरच्या रात्रीच आहे. मुंबईत चंद्रोदय सायंकाळी 5:28 वाजता आणि कोजागर पूजेचा निशीथ काळ रात्री 11:58 ते 12:48 असा आहे.
शहरानुसार वेळा: रविवार, 25 ऑक्टोबर 2026
| शहर | चंद्रोदय | निशीथ काळ (कोजागर पूजा) |
|---|---|---|
| मुंबई | सायंकाळी 5:28 | रात्री 11:58 ते 12:48 (26 ऑक्टोबर) |
| पुणे | सायंकाळी 5:25 | रात्री 11:54 ते 12:44 (26 ऑक्टोबर) |
| नागपूर | सायंकाळी 5:01 | रात्री 11:33 ते 12:23 (26 ऑक्टोबर) |
| नाशिक | सायंकाळी 5:24 | रात्री 11:54 ते 12:44 (26 ऑक्टोबर) |
| पणजी | सायंकाळी 5:28 | रात्री 11:54 ते 12:44 (26 ऑक्टोबर) |
पौर्णिमा तिथी: 25 ऑक्टोबर सकाळी 11:57 ते 26 ऑक्टोबर सकाळी 9:42 (तिथी सर्व शहरांत एकाच क्षणी बदलते). निशीथ काळ म्हणजे सूर्यास्त ते पुढच्या सूर्योदयापर्यंतच्या रात्रीच्या पंधरा मुहूर्तांपैकी आठवा मुहूर्त. सर्व वेळा Drik Panchang च्या त्या त्या शहराच्या कोजागर पूजा पानाशी 1 मिनिटाच्या आत जुळतात.
"को जागर्ति?": कोजागरी हे नाव
कोजागरी हे नाव संस्कृत "को जागर्ति?" (कोण जागे आहे?) या प्रश्नाशी जोडले जाते. परंपरेनुसार या रात्री लक्ष्मी हा प्रश्न विचारत पृथ्वीवर फिरते आणि जे जागे राहून तिची पूजा करतात त्यांना धनधान्याचा आशीर्वाद देते, अशी धारणा आहे. म्हणून या रात्री लक्ष्मीपूजा आणि जागरण केले जाते.
धर्मसिंधूसारख्या निर्णयग्रंथांनुसार कोजागर व्रताची पूजा ज्या रात्री निशीथ काळात (मध्यरात्रीच्या आसपास) पौर्णिमा तिथी असते, त्या रात्री करतात. 2026 मध्ये 25 ऑक्टोबरच्या रात्री निशीथ काळात पौर्णिमा आहे; 26 ऑक्टोबरला पौर्णिमा सकाळीच संपते.
महाराष्ट्रात कोजागरी कशी साजरी केली जाते
व्रताच्या परंपरागत वर्णनानुसार या व्रतात उपवास, पूजन आणि जागरण या तिन्ही अंगांना सारखेच महत्त्व आहे: रात्री लक्ष्मीची आणि ऐरावतावर बसलेल्या इंद्राची पूजा केली जाते आणि चंद्राला आटीव दुधाचा नैवेद्य दाखवला जातो.
रूढी: महाराष्ट्रात अनेक घरांत आणि सोसायट्यांमध्ये केशर आणि सुकामेवा घालून आटवलेले दूध (मसाला दूध) चांदण्यात ठेवले जाते आणि रात्री उशिरा चंद्राला दाखवून सर्वांना प्रसाद म्हणून दिले जाते. ही लोकपरंपरा आहे, शास्त्रातील विधी नाही.
उत्तर भारतात हीच रात्र शरद पूर्णिमा म्हणून साजरी होते; तिथे खीर रात्रभर चांदण्यात ठेवून सकाळी प्रसाद म्हणून घेतली जाते (शरद पूर्णिमा, हिंदी पान).
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कोजागरी पौर्णिमा 2026 कधी आहे?
रविवार, 25 ऑक्टोबर 2026 रोजी. आश्विन पौर्णिमा तिथी 25 ऑक्टोबरला सकाळी 11:57 ते 26 ऑक्टोबरला सकाळी 9:42 पर्यंत आहे.
कोजागरीच्या दिवशी चंद्रोदय किती वाजता होईल?
25 ऑक्टोबरला मुंबई सायंकाळी 5:28, पुणे सायंकाळी 5:25, नागपूर सायंकाळी 5:01, नाशिक सायंकाळी 5:24, पणजी सायंकाळी 5:28.
कोजागर पूजा कोणत्या वेळी करावी?
रात्रीच्या निशीथ काळात, म्हणजे मध्यरात्रीच्या आसपासच्या मुहूर्तात, पौर्णिमा तिथी असताना. 25 ऑक्टोबरच्या रात्री मुंबईत रात्री 11:58 ते 12:48 आणि पुण्यात रात्री 11:54 ते 12:44. इतर शहरांच्या वेळा वरच्या तक्त्यात आहेत.
शरद पौर्णिमा आणि कोजागरी पौर्णिमा एकच आहेत का?
हो. आश्विन महिन्याच्या पौर्णिमेची ही दोन नावे आहेत. "कोजागरी" हे नाव या रात्रीच्या लक्ष्मीपूजेशी आणि जागरणाशी जोडलेले आहे; उत्तर भारतात हाच दिवस शरद पूर्णिमा म्हणून ओळखला जातो.
पुढची कोजागरी पौर्णिमा कधी आहे?
गुरुवार, 14 ऑक्टोबर 2027 रोजी (Drik Panchang चे मुंबईचे मराठी पंचांग).
स्रोत
- Drik Panchang (drikpanchang.com): कोजागर पूजा 2026 (kojagara-puja-date-time.html), मुंबई, पुणे, नागपूर, नाशिक आणि पणजी; निशीथ काळ, चंद्रोदय आणि पौर्णिमा तिथी; 19 ऑक्टोबर 2026 रोजी वाचले
- SanatanBodh पंचांग गणना (astronomy-engine, लाहिरी अयनांश): पौर्णिमा तिथी, चंद्रोदय, निशीथ काळ (रात्रीच्या पंधरा मुहूर्तांपैकी आठवा); Drik शी 1 मिनिटाच्या आत जुळते, तिथी 1–2 मिनिटे नंतर
- धर्मसिंधु (कोजागर व्रताचा निर्णय: निशीथ काळात पौर्णिमा असलेली रात्र)
- मराठी विकिपीडिया, "कोजागरी पौर्णिमा" (व्रताचे स्वरूप: लक्ष्मी आणि इंद्र यांची पूजा, जागरण, चंद्राला आटीव दुधाचा नैवेद्य)
- लोक परंपरा (महाराष्ट्रातील मसाला दूध)
काही चूक दिसली? चूक कळवा
