आरती ज्ञानराजा: संत ज्ञानेश्वरांची आरती

1. धृपद

   आरती ज्ञानराजा महाकैवल्यतेजा। सेविती साधुसंत मनु वेधला माझा॥

   हे ज्ञानराजा, महाकैवल्याचे (मोक्षाचे) तेज असलेल्या, तुला आरती. साधुसंत तुझी सेवा करतात; माझे मन तुझ्याकडे वेधले गेले आहे.

2. कडवे 1

   लोपले ज्ञान जगी हित नेणती कोणी। अवतार पांडुरंग नाम ठेविले ज्ञानी॥

   जगातून ज्ञान लोपले होते आणि कोणाला आपले हित कळत नव्हते. तेव्हा पांडुरंगानेच अवतार घेतला आणि त्याचे नाव “ज्ञानी” ठेवले, असा या ओळींचा भाव आहे.

3. कडवे 2

   कनकाचे ताट करी उभ्या गोपिका नारी। नारद तुंबर हो साम गायन करी॥

   हातात सोन्याचे ताट घेऊन गोपिका स्त्रिया उभ्या आहेत, आणि नारद व तुंबर सामगायन करतात.

4. कडवे 3

   प्रकट गुह्य बोले विश्व ब्रह्मचि केले। रामा जनार्दनी पायी टकचि ठेले॥

   जे ज्ञान गूढ (गुह्य) होते ते त्यांनी उघडपणे सांगितले, आणि सारे विश्व ब्रह्मच आहे हे दाखवले. रामा जनार्दन त्यांच्या पायांपाशी एकटक पाहत थबकला (टकचि ठेले), असे शेवटची ओळ सांगते.

हा पाठ पाच स्रोतांशी शब्दशः जुळवला आहे, त्यांत गुरुदेव रा. द. रानडे यांच्या संप्रदायाची “नित्यनेमावली” (1987; मराठी विकिस्रोतावरील मुद्रित पान) आहे; सर्वांत ओळी त्याच आहेत. पाठभेद: शेवटच्या ओळीत “पायी टकचि ठेले” ऐवजी “पायी मस्तक ठेविले” (दोन स्रोतांत); “नारद तुंबर हो” ऐवजी “नारद तुंबरही”; “प्रकट” ऐवजी “प्रगट”; “ठेविले” ऐवजी “ठेवियले”. काही पुस्तकांत प्रत्येक अर्धी ओळ दोनदा म्हटलेली छापली आहे (“आरती ज्ञानराजा, आरती ज्ञानराजा”). धृपद प्रत्येक कडव्यानंतर म्हणतात. रचनाकाराचे नाव आम्ही तपासलेल्या स्रोतांत दिलेले नाही; शेवटच्या ओळीत “रामा जनार्दनी” अशी नाममुद्रा आहे.