कार्तिक शुद्ध एकादशी, म्हणजे प्रबोधिनी किंवा कार्तिकी एकादशी, 2026 मध्ये शुक्रवार, 20 नोव्हेंबरला आहे. एकादशी तिथी 20 नोव्हेंबरला सकाळी 7:17 पासून 21 नोव्हेंबरला सकाळी 6:33 पर्यंत आहे. Drik Panchang स्मार्त व्रत 20 नोव्हेंबरला आणि वैष्णव (गौण) एकादशी शनिवार, 21 नोव्हेंबरला देते. 20 नोव्हेंबरचे व्रत 21 नोव्हेंबरला सोडायचे: पुण्यात दुपारी 1:27 ते 3:42, मुंबईत दुपारी 1:31 ते 3:45.
तारीख: 20 की 21 नोव्हेंबर?
कार्तिक शुद्ध एकादशी तिथी 20 नोव्हेंबरला सकाळी 7:17 ला सुरू होते आणि 21 नोव्हेंबरला सकाळी 6:33 ला संपते (आमची गणना; Drik Panchang सकाळी 7:15 ते सकाळी 6:31 देते). 20 नोव्हेंबरच्या सूर्योदयाला दशमी असते, आणि 21 नोव्हेंबरला सूर्योदयापूर्वीच एकादशी संपते. म्हणजे ही एकादशी कोणत्याही दिवसाच्या सूर्योदयाला येत नाही.
अशा वेळी Drik Panchang स्मार्त व्रत (देवउत्थान एकादशी) शुक्रवार, 20 नोव्हेंबरला आणि गौण किंवा वैष्णव एकादशी शनिवार, 21 नोव्हेंबरला देते; पंढरपूरसाठीही याच दोन तारखा आहेत. आपल्या घरात कोणती एकादशी पाळली जाते ते पाहून, किंवा आपल्या पुरोहितांना विचारून, व्रताचा दिवस ठरवावा.
पारण्याची वेळ: मुंबई, पुणे, पंढरपूर
पारणे म्हणजे एकादशीचा उपवास सोडणे. 20 नोव्हेंबरचे व्रत 21 नोव्हेंबरला सोडायचे. त्या दिवशी हरिवासर (द्वादशीचा पहिला चतुर्थांश) दुपारी 12:09 ला संपतो; तोपर्यंत पारणे करत नाहीत, म्हणून पारण्याची वेळ दुपारी येते. 21 नोव्हेंबरचे व्रत 22 नोव्हेंबरला सकाळी सोडायचे; त्या दिवशी द्वादशी सूर्योदयापूर्वीच (पहाटे 4:58) संपते.
| शहर | स्मार्त व्रत (20 नोव्हें.): पारणे 21 नोव्हें. | वैष्णव व्रत (21 नोव्हें.): पारणे 22 नोव्हें. |
|---|---|---|
| मुंबई | दुपारी 1:31 ते 3:45 | सकाळी 6:50 ते 9:04 |
| पुणे | दुपारी 1:27 ते 3:42 | सकाळी 6:45 ते 8:59 |
| पंढरपूर | दुपारी 1:22 ते 3:37 | सकाळी 6:38 ते 8:52 |
वेळा आमच्या पंचांग गणनेच्या आहेत आणि Drik Panchang च्या 2026 च्या प्रबोधिनी एकादशी पानाशी (मुंबई, पुणे, पंढरपूर) एका मिनिटाच्या आत जुळतात.
पंढरपूरची कार्तिकी वारी आणि शासकीय महापूजा
वारकरी वर्षातून किमान दोनदा, आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला, पंढरपूरला विठ्ठलाच्या दर्शनाला जातात, असे जी. ए. डेल्यूरी (The Cult of Vithoba, 1960) नोंदवतात. नामदेवांची आरती “युगे अठ्ठावीस” हेच सांगते: “आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती, चंद्रभागेमाजी स्नाने जे करिती”.
कार्तिकी एकादशीला पहाटे विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिरात शासकीय महापूजा होते. अलीकडच्या वर्षांत ती उपमुख्यमंत्र्यांच्या हस्ते झाली आहे: 2022 मध्ये देवेंद्र फडणवीस (द हितवाद, 5 नोव्हेंबर 2022) आणि 2025 मध्ये एकनाथ शिंदे (आकाशवाणी, 2 नोव्हेंबर 2025). 2022 मध्ये एका वारकरी दांपत्यालाही महापूजेचा मान मिळाला. आषाढी एकादशीची शासकीय महापूजा मुख्यमंत्री करतात; 2026 मध्ये ती 25 जुलैला मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या हस्ते झाली.
2026 च्या कार्तिकी यात्रेतील महापूजा कोणत्या दिवशी होईल, हे श्री विठ्ठल-रुक्मिणी मंदिर समिती जाहीर करते. ही घोषणा आम्हाला अजून मिळालेली नाही; ती मिळाल्यावर येथे देऊ.
प्रबोधिनी एकादशी म्हणजे काय?
कार्तिक शुद्ध एकादशीला प्रबोधिनी एकादशी किंवा देवउठनी एकादशी म्हणतात. अशी श्रद्धा आहे की आषाढी (देवशयनी) एकादशीपासून चार महिने निद्रिस्त असलेले विष्णू या दिवशी जागे होतात आणि चातुर्मास संपतो.
या दिवसानंतर तुळशी विवाहाचे दिवस येतात; Drik Panchang 2026 चा तुळशी विवाह शनिवार, 21 नोव्हेंबरला देते.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
कार्तिकी एकादशी 2026 कधी आहे?
स्मार्त व्रत शुक्रवार, 20 नोव्हेंबर 2026 ला आणि वैष्णव (गौण) एकादशी शनिवार, 21 नोव्हेंबरला (Drik Panchang). एकादशी तिथी 20 नोव्हेंबरला सकाळी 7:17 पासून 21 नोव्हेंबरला सकाळी 6:33 पर्यंत आहे.
पुण्यात आणि मुंबईत पारणे कधी करायचे?
20 नोव्हेंबरचे व्रत 21 नोव्हेंबरला सोडायचे: पुण्यात दुपारी 1:27 ते 3:42, मुंबईत दुपारी 1:31 ते 3:45. 21 नोव्हेंबरचे व्रत 22 नोव्हेंबरला: पुण्यात सकाळी 6:45 ते 8:59, मुंबईत सकाळी 6:50 ते 9:04.
पंढरपूरसाठी पारण्याची वेळ काय?
20 नोव्हेंबरच्या व्रतासाठी 21 नोव्हेंबरला दुपारी 1:22 ते 3:37; 21 नोव्हेंबरच्या व्रतासाठी 22 नोव्हेंबरला सकाळी 6:38 ते 8:52.
कार्तिकी एकादशीची शासकीय महापूजा कोण करते?
अलीकडच्या वर्षांत उपमुख्यमंत्री: 2022 मध्ये देवेंद्र फडणवीस आणि 2025 मध्ये एकनाथ शिंदे (बातम्यांनुसार). आषाढी एकादशीची महापूजा मुख्यमंत्री करतात.
या एकादशीला प्रबोधिनी का म्हणतात?
“प्रबोधन” म्हणजे जागे होणे. आषाढी एकादशीपासून निद्रिस्त असलेले विष्णू या दिवशी जागे होतात, अशी श्रद्धा आहे, आणि चातुर्मास संपतो.
स्रोत
- तिथी आणि पारणे: SanatanBodh पंचांग गणना (मुंबई, पुणे, पंढरपूर), Drik Panchang च्या “Prabodhini Ekadashi 2026” पानाशी जुळवलेली (19 ऑक्टोबर 2026)
- Drik Panchang: 2026 Ekadashi dates for Pandharpur
- G. A. Deleury, The Cult of Vithoba (Deccan College, पुणे, 1960)
- द हितवाद, 5 नोव्हेंबर 2022; आकाशवाणी (newsonair.gov.in), 2 नोव्हेंबर 2025; प्रहार आणि आपलं महानगर, जुलै 2026 (आषाढी महापूजा)
- मराठी विकिपीडिया: तुळशी विवाह (प्रबोधिनी एकादशी आणि चातुर्मास, भारतीय संस्कृतिकोशाच्या आधारे)
तपासलेली पाने: drikpanchang.com, drikpanchang.com, archive.org, thehitavada.com, newsonair.gov.in, prahaar.in, aaplamahanagar.com
काही चुकीचे वाटले? चूक कळवा
